Kim był święty Mikołaj? Biskup z Miry, legendy i odpowiedź na „czy Mikołaj istnieje”

Na pytanie „czy Mikołaj istnieje?” katolicki rodzic ma łatwiejszą odpowiedź niż ktokolwiek inny. Mikołaj naprawdę żył, był biskupem i wierzymy, że jest u Boga. Kłopot zaczyna się dopiero przy saniach, reniferach i pytaniu, kto w nocy kładzie prezenty. Żeby odpowiedzieć spokojnie, dobrze wiedzieć, co o Mikołaju mówi historia, co legenda, a co XIX-wieczna gazeta z Nowego Jorku.

Oznaczenia w tekście: historia, gdy stoi za tym dokument albo zgodna opinia historyków; tradycja, gdy to opowieść przekazywana przez wieki.

Kim był święty Mikołaj biskup?

Pewnych faktów jest niewiele. Catholic Encyclopedia pisze wprost, że „nie ma o nim prawie nic historycznie pewnego poza tym, że był biskupem Miry w IV wieku” (newadvent.org). Mira leżała w Licji, na południowym wybrzeżu dzisiejszej Turcji. Zmarł 6 grudnia, według tego samego źródła w 345 albo 352 roku. historia

Często słychać, że był na soborze w Nicei w 325 roku. Encyklopedia zauważa, że jego imienia nie ma na żadnej ze starych list biskupów, którzy tam przyjechali, więc tę informację trzeba traktować ostrożnie. Opowieści o jego cudach spisał po grecku Symeon Metafrastes dopiero w X wieku, czyli kilkaset lat po śmierci Mikołaja. tradycja

Z tej skromnej historii wyrósł jeden z najbardziej czczonych świętych chrześcijaństwa. Jest patronem żeglarzy, kupców, piekarzy, podróżnych i dzieci. Więcej o nim, z atrybutem i gotowym zdaniem dla dziecka, jest na stronie św. Mikołaja z Miry.

Trzy legendy, które opowiada się dzieciom

Wszystkie trzy są tradycja. Nie ma ich w dokumentach z epoki, ale to one zrobiły z biskupa Miry przyjaciela dzieci.

Trzy sakiewki złota. Zubożały ojciec nie miał posagu dla trzech córek, a bez posagu dziewczętom groziło bardzo złe życie. Mikołaj przez trzy noce wrzucał przez okno sakiewkę złota. Trzeciej nocy ojciec go przyłapał, a Mikołaj poprosił, żeby nikomu nie mówił i dziękował Bogu, nie jemu (St. Nicholas Center). Z tej legendy są trzy złote kule w ikonografii i zwyczaj prezentu dawanego po kryjomu. Ta opowieść zainspirowała ks. Piotra Skargę do utworzenia przy krakowskim Bractwie Miłosierdzia funduszu dla ubogich panien (Archiwum Narodowe w Krakowie).

Uratowani żeglarze. Statek wpadł w sztorm na Morzu Śródziemnym. Według legendy Mikołaj pojawił się na pokładzie, pomógł załodze i wyprowadził statek na spokojną wodę, a żeglarze odnaleźli go potem w kościele w Mirze (St. Nicholas Center). Stąd patronat nad marynarzami.

Trzej młodzieńcy. W najstarszej wersji to trzej studenci, których w drodze do szkoły zamordował karczmarz; Mikołaj przywrócił ich do życia. Z czasem, zwłaszcza we Francji, studenci stali się małymi chłopcami, a karczmarz rzeźnikiem (St. Nicholas Center). Stąd na zachodnich obrazach Mikołaj z dziećmi w balii u stóp. Dzieciom w wieku 3–6 wystarczy wersja: „uratował trzech chłopców z wielkiej biedy”.

Dlaczego relikwie Mikołaja są w Bari?

W XI wieku Mira była zagrożona najazdami. Mieszkańcy Bari wysłali grupę 62 żeglarzy i kupców, którzy zabrali relikwie z grobu, a flota dopłynęła do Bari 9 maja 1087 roku. Ten dzień co roku świętuje się tam jako przeniesienie relikwii. Bazylikę konsekrowano 22 czerwca 1197 roku (ItalJarek). historia

Catholic Encyclopedia opisuje to samo krócej i bez upiększeń: w 1087 roku włoscy kupcy „ukradli jego ciało w Mirze” i przywieźli do Bari. Relikwie są tam do dziś.

Skąd czerwony płaszcz, sanie i renifery?

Przez ponad tysiąc lat Mikołaj wyglądał jak biskup: ornat, mitra, pastorał, Ewangelia w ręku. Obraz, który dziś widzimy w reklamach, złożył się w Ameryce w XIX wieku.

Co	Skąd i kiedy	Znacznik
Biskup z pastorałem	ikony i obrazy od średniowiecza	historia urzędu, tradycja wyglądu
Prezenty pod poduszką w wigilię 6 grudnia, później „żywy” Mikołaj w infule z aniołem i diabłem	Kraków: prezenty pod poduszką znane w połowie XVIII w. (ANK)	tradycja polska
Sanie, osiem reniferów, komin, pończochy, strój z futra	wiersz „A Visit from St. Nicholas”, wydrukowany bez podpisu 23 XII 1823 w gazecie „Sentinel” w Troy (poets.org)	historia tekstu
Wesoły grubasek, warsztat zabawek, biegun północny	rysunki Thomasa Nasta w „Harper’s Weekly” w latach 1863–1886 (Met, Delaware Art Museum)	historia ilustracji
Czerwony strój	Nast jako pierwszy narysował Mikołaja w czerwieni (rysował go też w zieleni); Coca-Cola od 1931 roku tylko go utrwaliła (Wikipedia)	historia

Kilka rzeczy wymaga ostrożności. Wiersz z 1823 roku przypisał sobie Clement Clarke Moore dopiero trzynaście lat później, a część badaczy uważa, że napisał go Henry Livingston. Pierwszy Mikołaj Nasta, z 1863 roku, nosił płaszcz w gwiazdy i spodnie w paski jak amerykańska flaga, bo odwiedzał żołnierzy Unii w czasie wojny secesyjnej. W wierszu Mikołaj jest „cały w futrze”, bez słowa o kolorze. Popularna opowieść, że czerwony strój wymyśliła Coca-Cola, jest nieprawdziwa: czerwony płaszcz był na okładkach „Harper’s Weekly” co najmniej czterdzieści lat wcześniej.

Czy święty Mikołaj istnieje? Uczciwa odpowiedź katolickiego rodzica

Są trzy prawdy, które można powiedzieć dziecku bez kłamstwa i bez psucia zabawy.

1. Mikołaj żył naprawdę. Był biskupem, pomagał biednym i robił to po cichu. To historia.
2. Mikołaj żyje u Boga. W „Wierzę w Boga” mówimy o „świętych obcowaniu”: święci są blisko Boga i możemy prosić ich o modlitwę. To wiara Kościoła, nie bajka.
3. Prezenty 6 grudnia kładą ludzie, którzy chcą być jak Mikołaj. Rodzice, dziadkowie, ciocie. Robią to w tajemnicy, bo tak robił on.

Pierwsze dwie są prawdziwe w każdym wieku. Trzecią dziecko odkrywa samo, zwykle w szkole. Małgorzata Rybak na Aleteii radzi dwie rzeczy, z którymi trudno się nie zgodzić: nie mówić, że Mikołaj „przychodzi tylko do grzecznych dzieci”, i powiedzieć prawdę wtedy, gdy dziecko jest gotowe, a zebrany przez nie „materiał dowodowy mówi sam za siebie”. Można wtedy nazwać to po imieniu: to piękna zabawa, w której dający chcą zostać anonimowi (Aleteia).

Czego unikać: straszenia rózgą, obiecywania prezentów w zamian za posłuszeństwo i przysięgania „na pewno widziałem renifery”, gdy starsze dziecko pyta poważnie. To ostatnie pamięta się latami.

Co powiedzieć dziecku: gotowe zdania

3–6 lat

• „Święty Mikołaj był biskupem. Po kryjomu pomagał biednym, żeby nikt go nie chwalił.”
• „Teraz jest w niebie u Pana Boga. Możemy go poprosić, żeby się za nami modlił.”
• „6 grudnia dajemy sobie prezenty w tajemnicy, tak jak on. To taka piękna zabawa w Mikołaja.”
• Na pytanie „a renifery?”: „To z bajki, którą wymyślili ludzie w Ameryce. Prawdziwy Mikołaj chodził pieszo i pływał statkiem.”

7–12 lat

• „Mikołaj z Miry żył w IV wieku, w dzisiejszej Turcji. Jego relikwie są w Bari we Włoszech.”
• „O sakiewkach złota opowiada legenda. Nie wiemy, czy wydarzyła się dokładnie tak, ale dobrze pokazuje, jaki był.”
• „Czerwony płaszcz i sanie wymyślił poeta i rysownik w Ameryce w XIX wieku. Coca-Cola tylko je rozpowszechniła.”
• Gdy pyta wprost „to wy kładziecie prezenty?”: „Tak. Robimy to w imieniu świętego Mikołaja, bo chcemy dawać jak on: po cichu i bez czekania na podziękowanie. Od teraz możesz nam pomagać.”
• Gdy prawdę zdradził kolega: „Kolega powiedział prawdę o prezentach. Ale święty Mikołaj naprawdę żył i naprawdę jest u Boga. Tego nikt ci nie zabierze.”

Ostatnie zdanie jest najważniejsze dla starszaka, który czuje się oszukany. Nie traci Mikołaja, tylko dowiaduje się, kim był naprawdę.

Plan na 6 grudnia

• przy śniadaniu jedno zdanie o biskupie z Miry (z listy wyżej)
• mały prezent „od świętego Mikołaja” w bucie albo pod poduszką, bez wymagania „grzeczności”
• starsze dziecko przygotowuje tajemny prezent dla młodszego rodzeństwa albo dla babci
• jedna rzecz do parafialnej zbiórki albo paczki dla potrzebujących
• wieczorem krótka modlitwa: „Święty Mikołaju, módl się za nami”

Jeśli szukasz samego prezentu, zebraliśmy pomysły dla dzieci 3–10 lat w tekście prezent na mikołajki do 50 zł. Mikołajki wypadają w Adwencie, więc cały grudniowy plan, z roratami i wieńcem, jest w poradniku Adwent z dzieckiem.

W naszej grze HOLY! HOLY! HOLY! Mikołaj trzyma na karcie trzy złote kule, pamiątkę po legendzie o sakiewkach. Każdą kartę sprawdzaliśmy testem sześciolatka: jeśli dziecko nie rozpoznało świętego, karta wracała do poprawki.

Stan na wrzesień 2026. Daty i fakty historyczne według źródeł podanych w tekście.